اندوفتالمیت چشم چقدر خطرناک است؟

اندوفتالمیت چشم چیست؟

اندوفتالمیت چشم نوعی التهاب شدید داخل کره چشم است که معمولاً به دلیل عفونت چشم ایجاد می‌شود. این وضعیت زمانی به وجود می‌آید که ساختارهای داخلی چشم مانند زجاجیه (ماده ژله‌ای درون چشم) یا مایع زلالیه (مایع میان قرنیه و عنبیه) درگیر عفونت و التهاب بشوند. به زبان ساده، اندوفتالمیت یک عفونت عمیق و خطرناک در بخش‌های داخلی چشم است که اغلب با ورود عوامل عفونی مانند باکتری، قارچ یا انگل به داخل چشم رخ می‌دهد.

انواع اندوفتالمیت چشم

اندوفتالمیت چشمی را می‌توان براساس منشا عفونت به دو نوع اصلی تقسیم کرد: 

اندوفتالمیت اگزوژن (منشا خارجی)

این نوع از اندوفتالمیت شایع‌تر است و در پی ورود میکروب‌ها از محیط بیرون به درون چشم رخ می‌دهد. یکی از دلایل رایج آن، جراحی‌های چشمی به‌ ویژه عمل آب مروارید است. آسیب‌های نافذ چشمی یا حتی تزریق دارو به داخل چشم نیز می‌توانند در موارد نادر سبب ایجاد این نوع عفونت شوند.

علائم اندوفتالمیت چشم

علائم این بیماری جدی چشمی معمولاً به ‌طور ناگهانی بروز می‌کنند و در بیشتر موارد با شدتی غیر منتظره همراه هستند. تشخیص به‌ موقع و مراجعه سریع به متخصص چشم نقش حیاتی در جلوگیری از عوارض احتمالی آن دارند. اگر ساکن خوزستان هستید، به بهترین چشم پزشک اهواز و ماهشهر مراجعه کنید.

از مهم‌ترین نشانه‌های هشداردهنده می‌توان به درد تیز و ضربانی در عمق چشم اشاره کرد که اغلب هنگام حرکت دادن چشم شدت بیشتری پیدا می‌کند. به دنبال آن، افت شدید و ناگهانی بینایی‌ از تار شدن میدان دید گرفته تا نابینایی کامل به عنوان یکی از علائم نگران‌ کننده و جدی اندوفتالمیت چشمی به شمار می‌روند.

سرخی چشم به ‌ویژه در بخش صلبیه همراه با التهاب پلک‌ها و تورم نیز نشانه‌ای بارز از این عارضه است. گاهی اوقات نیز ترشحات غلیظ و چرکی از چشم خارج می‌شود که ممکن است با حساسیت شدید به نور (فوتوفوبیا) همراه باشد. سردرد نیز در برخی مبتلایان دیده شده و می‌تواند نشانه‌‌ای برای این وضعیت حاد باشد.

علل ابتلا به اندوفتالمیت چشم

همان‌ طور که گفته شد، این بیماری زمانی رخ می‌دهد که میکروارگانیسم‌ها به درون کره چشم راه پیدا کنند. بسته به منشا بروز عفونت، علل ابتلا به اندوفتالمیت چشم ممکن است متفاوت باشند:

عوامل مؤثر در بروز اندوفتالمیت اگزوژن

دلایل ابتلا به اندوفتالمیت اندوژن

• عفونت‌های سیستمیک: برخی از عفونت‌های عمومی بدن از جمله پنومونی، اندوکاردیت، مننژیت یا عفونت‌های دستگاه ادراری قادرند از طریق جریان خون به چشم برسند و سبب بروز اندوفتالمیت شوند.
• ضعف ایمنی بدن: افرادی که سیستم ایمنی آن‌ها به دلیل بیماری‌هایی نظیر HIV/AIDS، مصرف داروهای تضعیف ‌کننده سیستم ایمنی یا شیمی‌ درمانی ضعیف شده، بیشتر در معرض ابتلا به نوع اندوژن این بیماری قرار دارند.
• دیابت کنترل ‌نشده: قند خون بالا و مزمن می‌تواند توان دفاعی بدن را کاهش داده و زمینه را برای عفونت‌های جدی مانند اندوفتالمیت فراهم کند.
• استفاده از داروهای تزریقی وریدی: افرادی که از مواد مخدر یا داروهای وریدی استفاده می‌کنند، به علت افزایش خطر انتقال آلودگی به خون، در معرض ابتلای بیشتری به این نوع عفونت چشمی قرار دارند.

عوامل زمینه ساز اندوفتالمیت چشم

برخی شرایط در حین یا بعد از جراحی چشم می‌توانند احتمال بروز اندوفتالمیت را افزایش دهند. از جمله این عوامل می‌توان به بیرون‌ زدگی زجاجیه در زمان عمل که معمولاً در اثر پارگی کپسول پشتی عدسی اتفاق می‌افتد، اشاره کرد. همچنین ترمیم ناقص محل برش و طولانی شدن زمان جراحی نیز از دیگر فاکتورهای خطر محسوب می‌شوند.

مطالعات نشان داده‌اند که احتمال ابتلا به اندوفتالمیت چشم بعد از ضربه‌های نافذ چشمی بین ۴ تا ۱۳ درصد است و این میزان در مناطق روستایی به‌ ویژه به دلیل تماس با خاک آلوده می‌تواند تا ۳۰ درصد نیز افزایش یابد. برخی عوامل تشدید کننده بعد از آسیب چشم عبارتند از:

• باقی‌ ماندن جسم خارجی در داخل چشم
• تاخیر بیش از ۲۴ ساعت در انجام جراحی ترمیمی
• زندگی در مناطق روستایی در معرض آلودگی ‌های محیطی
• آسیب ‌دیدگی عدسی چشم در اثر ضربه

اندوفتالمیت حاد بعد از جراحی

عفونت‌های جدی داخل چشمی که بعد از عمل رخ می‌دهند، اغلب ظرف ۵ روز اول پس از جراحی ظاهر می‌شوند. بنابراین اگر در این بازه زمانی دچار علائمی مانند درد چشم، قرمزی، تورم پلک یا اطراف آن و کاهش یا تاری دید شدید و به‌ ویژه اگر این نشانه‌ها در روز اول پس از عمل وجود نداشته‌اند و به ‌طور ناگهانی بروز کرده‌اند، باید بدون تاخیر به چشم پزشک مراجعه کنید. تشخیص زود هنگام اندوفتالمیت چشم می‌تواند از عوارض جبران ‌ناپذیر آن جلوگیری کند.

دوران نقاهت اندوفتالمیت چقدر است؟

طول دوره درمان و بهبودی کامل در افراد مبتلا به اندوفتالمیت به شدت عفونت بستگی دارد. این بیماری جزو موارد اورژانسی محسوب می‌شود و در برخی موارد ممکن است روند درمان تنها چند هفته زمان ببرد؛ اما اگر شدت عفونت بالا باشد، احتمالا درمان آن تا چند ماه ادامه یابد تا بهبودی کامل حاصل شود.

تشخیص عفونت داخل کره چشم

اندوفتالمیت یک وضعیت بحرانی بوده که نیازمند شناسایی سریع و دقیق است. تشخیص این بیماری عمدتا توسط چشم ‌پزشک و از طریق روش‌های تخصصی زیر صورت می‌گیرد:

• معاینه دقیق چشم: پزشک با استفاده از ابزارهایی مانند اسلیت لامپ و افتالموسکوپ، ساختارهای داخلی چشم را بررسی می‌کند تا علائم التهاب و عفونت مشخص شوند.
• ارزیابی سوابق بیمار: اطلاعاتی از قبیل جراحی‌های اخیر چشم، سابقه آسیب‌های چشمی، بیماری‌های مزمن نظیر دیابت یا شرایط ایمنی ضعیف از بیمار دریافت می‌شوند تا عوامل موثر بروز عفونت اندوفتالمیت شناسایی شوند.
• کشت نمونه‌ های درون‌ چشمی: در این روش، مایعاتی مانند زجاجیه یا زلالیه از چشم برداشته شده و به آزمایشگاه ارسال می‌شوند تا عامل میکروبی شناسایی و آنتی ‌بیوتیک مناسب انتخاب شود.
• سونوگرافی چشمی: چنانچه کاهش شدید بینایی مانع از بررسی مستقیم داخل چشم شود، تصویر برداری با سونوگرافی برای بررسی میزان التهاب یا وجود جسم خارجی در چشم مورد استفاده قرار می‌گیرد.

راه های درمان اندوفتالمیت چشم

هدف اصلی درمان این بیماری، کنترل سریع عفونت، کاهش التهاب و حفظ بیشترین حد ممکن بینایی است. درمان باید بلافاصله پس از تشخیص قطعی یا حتی در صورت شک جدی به اندوفتالمیت آغاز شود. درمان‌های اصلی شامل موارد زیر می‌شوند:

داروهای ضد میکروبی (آنتی‌ بیوتیک‌ ها و ضد قارچ ‌ها)

اساس درمان اندوفتالمیت، تزریق مستقیم داروهای قوی ضد میکروبی به داخل حفره زجاجیه چشم است. این تزریقات باعث می‌شوند دارو در بالاترین غلظت ممکن به محل عفونت برسد. این تزریقات ممکن است بسته به شدت بیماری نیاز به تکرار داشته باشند. علاوه بر آن، معمولاً قطره‌های آنتی ‌بیوتیک موضعی و در برخی موارد نیز داروهای خوراکی یا تزریقی برای کنترل بهتر عفونت تجویز می‌شوند. این کار به‌ خصوص در نوع اندوفتالمیت اندوژن یا عفونت‌های گسترده مشاهده می‌شود.

کورتیکواستروئیدها

برای کاهش التهاب چشم و جلوگیری از آسیب‌های ناشی از واکنش‌های التهابی بدن، استفاده از کورتون‌ها رایج است. این داروها می‌توانند به صورت تزریق داخل چشمی ، قطره موضعی یا خوراکی مصرف شوند.

جراحی ویترکتومی

در موارد پیشرفته یا آن‌هایی که پاسخ مناسبی به درمان دارویی نمی‌دهند، انجام جراحی ویترکتومی توصیه می‌شود. در این عمل، زجاجیه ملتهب و عفونی از چشم خارج شده و با محلول نمکی استریل جایگزین می‌شود. این جراحی کمک می‌کند تا بار عفونت کاهش یافته و داروها بهتر به شبکیه برسند.

درمان خانگی اندوفتالمیت چشم

اگر به تازگی احساس ناراحتی یا نشانه‌های عفونت چشمی را تجربه می‌کنید و هنوز فرصت ملاقات با پزشک را ندارید، می‌توانید از برخی روش‌های خانگی برای کاهش موقت علائم خود استفاده کنید. این راهکارها شامل موارد زیر می‌شوند:

در تمام موارد گفته شده، الزاماً مراجعه به پزشک اولویت دارد و در صورت تایید پزشک می‌توانید از این روش‌های خانگی استفاده کنید.

عسل

عسل به دلیل خواص ضد باکتری طبیعی‌اش می‌تواند در درمان عفونت‌های سطحی چشم مؤثر باشد. شما می‌توانید محلول رقیق عسل و آب درست کرده و به عنوان کمپرس روی چشم قرار دهید یا چند قطره عسل خالص را در چشم بچکانید. البته برای عفونت‌های شدید باید حتماً به پزشک مراجعه نمایید.

سیب‌ زمینی

قطعات نازک سیب ‌زمینی را روی چشم قرار دهید تا به کاهش خارش، التهاب و قرمزی آن کمک کند.

زمان مراجعه به پزشک برای درمان اندوفتالمیت

اندوفتالمیت چشم یک وضعیت اورژانسی در حوزه چشم‌ پزشکی است که به درمان فوری نیاز دارد. اگر شما یا یکی از اطرافیانتان و به خصوص بعد از انجام جراحی چشم، تزریق داخل چشمی یا آسیب چشمی، هر یک از علائم زیر را تجربه کردید، بدون تأخیر بایستی به نزدیک‌ترین مرکز اورژانس چشم‌ پزشکی یا پزشک متخصص مراجعه نمایید:

• کاهش ناگهانی و شدید بینایی
• درد زیاد و رو به افزایش در ناحیه چشم
• قرمزی قابل توجه در چشم
• حساسیت غیر عادی به نور (فتوفوبیا)
• تورم پلک‌ها
• مشاهده ترشحات چرکی در چشم (هیپوپیون) 

پیشگیری از اندوفتالمیت چشم

جلوگیری از بروز اندوفتالمیت چشمی و به ‌ویژه نوع اگزوژن آن اهمیت زیادی دارد. برای کاهش خطر ابتلا می‌توان از اقدامات زیر بهره برد:

عوارض اندوفتالمیت چشم

عوارض احتمالی اندوفتالمیت چشم شامل کاهش شدید و پایدار بینایی، تشکیل جای زخم در شبکیه، جدا شدگی شبکیه، افزایش فشار چشم ، آب مروارید و در موارد خیلی شدید و مقاوم به درمان نیز کوچک شدن چشم (Phthisis Bulbi) و حتی احتمال نیاز به خارج کردن چشم (در موارد نادر) می‌شوند.

سوالات متداول درباره اندوفتالمیت چشم

کلام آخر

در این محتوا به بررسی اندوفتالمیت چشم پرداختیم‌. دانستیم که این بیماری یک وضعیت اورژانسی و پر خطر در چشم‌ پزشکی است که نیاز به واکنش سریع و درمان فوری دارد. توجه به علائم هشدار دهنده، رعایت بهداشت بعد از جراحی یا آسیب چشم، کنترل بیماری‌های زمینه ‌ای و مراجعه سریع به پزشک از جمله عوامل کلیدی در جلوگیری از بروز یا پیشرفت این بیماری هستند.

هر چند درمان‌هایی مانند تزریق آنتی ‌بیوتیک و جراحی ویترکتومی می‌توانند مؤثر باشند؛ اما پیشگیری همواره ساده‌تر و ایمن‌تر از درمان خواهد بود. آگاهی و مراقبت به ‌موقع می‌تواند از عوارض جبران‌ ناپذیر اندوفتالمیت مانند نابینایی پیشگیری کند.