علت ترشح چشم (قی کردن چشم)

قی کردن چشم چیست؟

قی کردن چشم همان ترشحات طبیعی گوشه چشم است که معمولا وقتی بیدار می‌شویم روی پلک‌ها یا کنار مژه‌ها دیده می‌شود. این مواد ترکیبی از چربی، سلول‌های مرده پوست و ذرات ریز هستند که در طول شب جمع می‌شوند. بسته به میزان رطوبت، ترشح چشم می‌تواند نرم و آبکی یا خشک و پوسته‌ای باشد.

این ترشحات نقش مهمی در حفاظت از چشم دارند. آن‌ها آلودگی‌ها و ذرات اضافی را از سطح چشم جمع کرده و به پاکسازی آن کمک می‌کنند. در طول روز، پلک زدن مداوم سبب می‌شود که این مواد به‌سرعت شسته شوند و روی چشم جمع نشوند. بنابراین معمولا متوجه آن‌ها نمی‌شویم؛ اما وقتی خواب هستیم، پلک‌ها بسته‌اند و ترشحات در گوشه چشم تجمع پیدا می‌کنند. گاهی این مواد وارد ریشه مژه‌ها شده و سبب چسبندگی آن‌ها می‌شوند.

در اغلب مواقع، قی کردن چشم طبیعی و بی‌ضرر است؛ اما چنانچه رنگ سبز یا زردی داشته باشد یا با علائمی مثل درد، حساسیت نسبت به نور یا تاری دید همراه باشد، ممکن است نشانه عفونت چشم بوده و در این صورت مراجعه سریع به چشم‌ پزشک ضروری است.

ترشح چشم از کجا می آید؟

ترشحات چشمی یا همان قی چشم، بخشی طبیعی و ضروری از سلامت چشم‌ها هستند. این مواد از دو منبع اصلی تولید می‌شوند. نخست، ملتحمه چشم که مخاط نازک و آبکی (موسین) تولید می‌کند و سبب روان‌شدن سطح چشم می‌شود. دوم، غدد چربی پلک یا غدد میبوم که ماده‌ای روغنی ترشح می‌کنند و چشم‌ها را بین هر پلک‌زدن نرم و مرطوب نگه می‌دارند. ترکیب این دو ماده باعث می‌شود چشم‌ها همیشه مرطوب، سالم و محافظت‌شده باقی بمانند.

انواع ترشح چشم

گاهی اوقات وقتی از خواب بیدار می‌شویم یا در طول روز به آینه نگاه می‌کنیم، متوجه ترشحاتی در گوشه چشم می‌شویم. این ترشحات همیشه یکسان نیستند. رنگ، شکل و قوام آن‌ها می‌تواند متفاوت باشد و هرکدام معنای خاصی دارند. در ادامه به معرفی انواع ترشح چشم خواهیم پرداخت:

ترشحات زرد و مرتبط با گل ‌مژه

وقتی همراه با یک برآمدگی کوچک روی پلک، ترشحات زرد دیده شود، احتمال وجود گل‌مژه مطرح می‌شود. این وضعیت به دلیل بسته‌شدن و عفونت غدد پلکی ایجاد می‌گردد. بسیاری افراد وسوسه می‌شوند با فشاردادن این ناحیه چرک را خارج کنند؛ اما چنین اقدامی می‌تواند سبب گسترش عفونت پوستی شود. در این شرایط مراجعه به چشم ‌پزشک بهترین انتخاب است. گل‌مژه ممکن است درد، کبودی، حساسیت نسبت به نور و حتی یک برجستگی قرمز در پلک ایجاد کند. در موارد شدیدتر، چرک در مرکز آن جمع می‌شود و شبیه یک جوش چرکی به نظر می‌رسد. برای درمان گل مژه و ترشحات آن به پزشک مراجعه کنید.

ترشحات سفید یا زرد به شکل توده

وجود ذرات سفید یا زرد درون اشک چشم می‌تواند نشانه التهاب کیسه اشکی یا همان داکریوسیستیت باشد. این بیماری اغلب همراه با درد در اطراف بینی، قرمزی و تورم پلک بروز می‌کند. گاهی اوقات ترشحات مستقیما از مجرای اشکی بیرون می‌زنند. اگر این عفونت سریعا با آنتی‌بیوتیک درمان نشود، می‌تواند به مشکلی جدی تبدیل گردد.

ترشحات سفت و ضخیم

گاهی رسوبات سفت روی مژه‌ها و پلک دیده می‌شود که معمولا ناشی از بلفاریت است. در این بیماری باکتری‌ها موجب التهاب لبه پلک می‌شوند و پوسته‌هایی شبیه شوره سر روی مژه‌ها به‌وجود می‌آورند. ضخیم شدن پلک و قرمزی چشم از دیگر نشانه‌ها هستند. برای کنترل این مشکل معمولا کمپرس گرم و شستشوی پلک توصیه می‌شود. پاک کردن پلک‌ها با لیف نرم و استفاده از شامپو بچه (به دلیل سوزش کمتر) یکی از روش‌های رایج است.

ترشحات رشته ‌ای سفید

ترشحات باریک و کشسان سفید رنگ معمولا با آلرژی چشم ارتباط دارند. در این وضعیت، مواد آلرژی‌زا موجب تجمع ذرات در داخل چشم یا زیر پلک می‌شوند و فرد احساس می‌کند باید آن‌ها را مدام از چشم خارج کند. درمان این نوع قی کردن چشم می‌تواند شامل قطره‌های مرطوب‌کننده، اشک مصنوعی یا داروهای ضدآلرژی باشد. در موارد شدیدتر پزشک قطره یا داروی خوراکی تجویز می‌کند تا التهاب و خارش کاهش پیدا کند.

ترشحات آبکی

وقتی اشک چشم همراه با مقدار کمی ترشح مخاطی باشد، معمولا با ورم ملتحمه ویروسی ارتباط دارد. این نوع التهاب ممکن است باعث تاری دید، تورم پلک، احساس وجود جسم خارجی و قرمزی چشم شود. اغلب اوقات چنین عفونتی در کنار بیماری‌های ویروسی دستگاه تنفسی مانند سرماخوردگی بروز می‌کند.

ذرات خشک صبحگاهی

ذرات کوچک و خشک که اغلب در گوشه چشم هنگام بیدارشدن دیده می‌شوند، معمولا به خشکی چشم مربوط هستند. اشک از آب، چربی و مخاط تشکیل شده است. وقتی میزان آب آن کاهش یابد، اجزای باقی‌مانده به‌هم می‌چسبند و پس از خشک شدن، رسوبات ریز در گوشه چشم ایجاد می‌کنند.

دلایل قی کردن چشم

خیلی‌ها صبح‌ها با چشمانی مواجه می‌شوند که به‌سختی باز می‌شوند یا گوشه چشمشان پر از ترشح است. در بیشتر مواقع این موضوع جای نگرانی ندارد؛ اما تغییر رنگ، غلظت یا بافت ترشحات می‌تواند هشداری برای وجود بیماری باشد. در ادامه به بیان دلایل قی کردن چشم می‌پردازیم:

التهاب ملتحمه

یکی از شایع‌ترین دلایل افزایش ترشحات چشم، التهاب ملتحمه است؛ پرده‌ نازکی که سطح داخلی پلک و بخش سفید چشم را می‌پوشاند. این بیماری علاوه بر قرمزی، خارش و احساس وجود شن‌ریزه در چشم، میزان ترشحات را نیز افزایش می‌دهد. گاهی ترشحات شبانه خشک شده و پلک‌ها را به‌هم می‌چسبانند و بازکردن چشم در صبح دشوار می‌شود. انواع ورم ملتحمه چشم عبارتند از:

• ویروسی: ناشی از ویروس‌های سرماخوردگی و بسیار مسری است. ترشحات بیشتر شفاف و آبکی هستند؛ اما گاهی رگه‌های سفید یا زرد هم دیده می‌شود.
• باکتریایی: نتیجه فعالیت باکتری‌هاست و ترشحات غلیظ، چرکی و چسبناک ایجاد می‌کند که اغلب زرد یا سبز است. درمان به‌موقع برای جلوگیری از آسیب به بینایی ضروری است.
• آلرژیک: در واکنش به گردوغبار، آلودگی، لوازم آرایشی یا محلول‌های لنز ایجاد می‌شود. ترشحات در این حالت معمولا آبکی هستند. مسری نیستند و اغلب هر دو چشم را درگیر می‌کنند.

گل‌ مژه

گل‌مژه توده‌ای کوچک، دردناک و قرمز در نزدیکی ریشه مژه‌ها است و درواقع نوعی آبسه کوچک محسوب می‌شود. علت اصلی آن عفونت یا التهاب غدد چربی پلک است. تماس دست آلوده با چشم یا التهاب مزمن لبه پلک احتمال ایجاد گل‌مژه را افزایش می‌دهد و تغییرات دمایی و سرما هم می‌توانند در شکل‌گیری آن نقش داشته باشند.

خشکی چشم

وقتی چشم نتواند اشک کافی تولید کند یا کیفیت اشک پایین باشد، سطح چشم خشک می‌شود. خشکی چشم موجب قرمزی، سوزش، تاری دید و احساس جسم خارجی می‌شود و گاهی باعث جاری شدن اشک از چشم نیز می‌گردد.

لنزهای تماسی

استفاده طولانی یا خوابیدن با لنز، ریسک عفونت و افزایش ترشح چشم را بالا می‌برد. در صورت مشاهده چنین علائمی، مراجعه سریع به پزشک و دریافت درمان مناسب ضروری است.

زخم قرنیه

زخم قرنیه یکی از خطرناک‌ترین مشکلات چشم است و معمولا در نتیجه عفونت درمان‌نشده ایجاد می‌شود. این وضعیت می‌تواند بینایی را تهدید کند. درد چشم، قرمزی، تورم و ترشحات غلیظ از مهم‌ترین نشانه‌های آن هستند.

گاهی بیماری‌های دیگری مانند تبخال چشمی ، عفونت‌های قارچی یا التهاب قرنیه نیز می‌توانند سبب ترشحات غیرطبیعی شوند. براساس نوع علت، این ترشحات ممکن است رقیق، غلیظ یا چرکی باشند و در این شرایط مراجعه سریع به چشم‌ پزشک ضرورت دارد.

قی کردن چشم کودک در سرماخوردگی

قی کردن چشم در کودکان هنگام سرماخوردگی معمولا به دلیل تحریک ملتحمه یا عفونت خفیف ویروسی است و اغلب خودبه‌خود رفع می‌شود. برای کاهش ناراحتی می‌توان چشم را با پنبه تمیز یا گاز استریل مرطوب پاک کرد و از اشک مصنوعی برای تسکین استفاده نمود. اگر ترشح غلیظ، سبز یا زرد شود یا همراه با درد، قرمزی شدید، تورم یا اختلال بینایی باشد، بایستی حتما به چشم‌ پزشک مراجعه شود.

زمان مراجعه به پزشک برای درمان ترشح چشم

بعضی وقت‌ها صبح‌ها بعد از بیدارشدن متوجه مقدار کمی ترشح در چشم خود می‌شویم. این وضعیت معمولا طبیعی است و نگرانی ندارد. البته اگر متوجه شدید که رنگ، حجم یا دفعات ترشح چشم تغییر کرده و افزایش یافته است، بایستی هر چه سریع‌تر با یک چشم‌ پزشک یا اپتومتریست مشورت کنید، مخصوصا اگر این وضعیت بیش از چندین روز ادامه داشته باشد.

شرایطی وجود دارند که در آن‌ها مراجعه فوری به پزشک ضروری است. برای مثال اگر ترشحات همراه با درد شدید، قرمزی چشم، تورم اطراف پلک، تغییر ظاهر پوست نزدیک چشم، کاهش دید واضح یا حتی خون باشند، نباید آن را نادیده گرفت. ارائه توضیح دقیق در خصوص ظاهر ترشحات چشم از جمله رنگ، میزان غلظت و بافت آن‌ها به پزشک کمک می‌کند تا ریشه مشکل را شناسایی کند و بهترین روش درمانی را پیشنهاد دهد. حتی اگر توصیف حس وجود جسم خارجی در چشم دشوار باشد، این اطلاعات جزئی درباره قی کردن چشم می‌تواند تشخیص دقیق را ممکن سازد.

درمان ترشحات سفید چشم

ترشحات سفید چشم معمولا ناشی از خشکی، حساسیت یا عفونت خفیف هستند. برای کاهش ناراحتی می‌توان از اشک مصنوعی یا قطره چشمی ضدحساسیت استفاده کرد و در صورت عفونت باکتریایی قطره آنتی‌بیوتیک تجویزی پزشک لازم است. اگر ترشح چشم با درد، قرمزی، تورم یا کاهش بینایی همراه شد، حتما به چشم ‌پزشک مراجعه کنید تا درمان مناسب انجام شود.

بهترین قطره برای قی چشم

برای درمان قی کردن چشم، ابتدا باید علت آن مشخص شود. اگر علت باکتریایی باشد، از قطره آنتی‌بیوتیک مانند تتراسایکلین یا اریترومایسین استفاده می‌شود. در موارد ویروسی، اشک مصنوعی برای کاهش تحریک توصیه می‌شود. هنگام حساسیت و آلرژی، قطره‌های ضدحساسیت مفید هستند و در خشکی چشم، اشک مصنوعی بهترین گزینه است. در صورت ترشح سبز یا زرد، درد، تورم یا کاهش بینایی، حتما به چشم ‌پزشک مراجعه نمایید.

درمان قی چشم بزرگسالان

یکی از راهکارهای ساده و موثر برای کاهش ترشح چشم در بزرگسالان، شستشوی چشم‌ها با آب تمیز و ولرم است. این کار می‌تواند به پاک‌سازی آلودگی‌ها و کاهش التهاب کمک کند.در کنار این روش، درمان تحت نظر چشم ‌پزشک اهمیت زیادی دارد. پزشک ممکن است مصرف پماد آنتی‌بیوتیک را شب‌ها توصیه کند و در صبح‌ها بعد از کمپرس گرم، شستشوی ملایم پلک‌ها با شامپو بچه را تجویز نماید. علاوه بر این، برای یک دوره کوتاه معمولا استفاده منظم از قطره‌های آنتی‌بیوتیک، چند بار در روز به کاهش عفونت و کنترل قی کردن چشم کمک می‌کند.

روش های جلوگیری از قی کردن چشم

برای کاهش احتمال قی کردن چشم و کنترل آن‌ها، رعایت چندین نکته ساده می‌تواند بسیار موثر باشد:

• از لمس کردن چشم‌ها پرهیز کنید تا میکروب‌ها وارد چشم نشوند و خطر شیوع عفونت کاهش یابد.
• دست‌هایتان را مرتب بشویید، مخصوصا زمانی که چشم‌ها قرمز یا تحریک شده‌اند.
• اگر هنگام استفاده از لنز ترشح چشم مشاهده کردید، لنز را بردارید و با چشم‌ پزشک مشورت کنید. لنزهای یک‌بار مصرف روزانه می‌توانند ریسک مشکلات ناشی از لنزهای چشم را کاهش دهند.
• در زمان ابتلا به عفونت چشم بایستی از استفاده از لوازم آرایشی چشم مانند ریمل یا خط چشم که احتمال آلودگی دارند، خودداری کنید.
• در مواردی که حساسیت یا آلرژی موجب ترشح آبکی چشم می‌شود، محیط اطراف خود را بررسی کرده و عوامل تحریک‌کننده را محدود کنید. همچنین استفاده از قطره‌های چشم بدون مواد نگهدارنده برای کاهش تحریک توصیه می‌شود.

سوالات متداول درباره قی کردن چشم

کلام آخر

در این محتوا به بررسی قی کردن چشم پرداختیم. دانستیم که ترشح چشم اگرچه در اغلب موارد بی‌خطر است؛ اما می‌تواند به‌ عنوان آینه‌ای از وضعیت سلامت چشم عمل کند. دقت به رنگ و غلظت ترشحات، ما را در تشخیص زودهنگام مشکلات چشمی یاری می‌دهد و سبب می‌شود درمان به‌موقع انجام گیرد. رعایت بهداشت فردی، پرهیز از تماس مستقیم دست با چشم، استفاده صحیح از لنز و توجه به عوامل محیطی از راهکارهای ساده و موثر در کنترل این مشکل هستند. در نهایت، اگر تغییرات غیرعادی همراه با درد، تورم یا کاهش دید ظاهر شد، مراجعه سریع به چشم ‌پزشک بهترین انتخاب خواهد بود.