علت بیماری رتینوپاتی دیابتی چیست؟

رتینوپاتی دیابتی (شبکیه رنجوری دیابتی)

رتینوپاتی دیابتی یکی از پیامدهای جدی دیابت است که مستقیما بینایی را تحت تاثیر قرار می‌دهد. در این عارضه، افزایش طولانی‌مدت قند خون سبب آسیب به مویرگ‌های حساس شبکیه می‌شود. این آسیب می‌تواند به صورت نشت خون یا مایعات و گاهی ایجاد رگ‌های غیرطبیعی و ضعیف بروز کند. نتیجه این تغییرات، اختلال در انتقال صحیح تصاویر از چشم به مغز است و فرد ممکن است تصاویر را تار، موج‌دار ( موج دار شدن دید چشم ) یا ناقص ببیند. بنابراین رتینوپاتی دیابتی یا همان خونریزی شبکیه چشم بر اثر دیابت یکی از مهم‌ترین علل کاهش بینایی در بیماران مبتلا به دیابت محسوب می‌شود.

علائم رتینوپاتی دیابتی

در بسیاری از بیماران، این بیماری در آغاز بدون علامت است و تنها در معاینات چشم‌ پزشکی تشخیص داده می‌شود. با پیشرفت آسیب شبکیه، علائم زیر ممکن است ظاهر شوند:

• کاهش وضوح دید یا تغییرات متناوب در بینایی
• مشاهده اجسام شناور شبیه لکه یا سایه در میدان دید
• دیدن خطوط یا نقاط تیره
• افت تدریجی یا ناگهانی بینایی
• ایجاد بخش‌های تاریک یا خالی در دید
• مشکل در تشخیص رنگ‌ها
• درد چشم که معمولا نشان‌دهنده مراحل پیشرفته بیماری است.  

انواع رتینوپاتی دیابتی

آشنایی با انواع رتینوپاتی دیابتی نقش مهمی در تشخیص زودهنگام و پیشگیری از عوارض جدی آن دارد:

رتینوپاتی زمینه‌ ای

رتینوپاتی زمینه‌ای ابتدایی‌ترین شکل آسیب چشمی ناشی از دیابت است. در این مرحله، دیابت باعث تضعیف مویرگ‌های شبکیه می‌شود و در نتیجه ممکن است مقداری خون یا مایع از دیواره آن‌ها نشت کند. این اتفاق می‌تواند به تورم شبکیه و گاهی ایجاد رسوبات چربی موسوم به اگزودا منجر شود. اگرچه در این مرحله معمولا بینایی فرد دچار اختلال جدی نمی‌شود؛ اما نباید آن را بی‌اهمیت دانست. زیرا خونریزی شبکیه چشم بر اثر دیابت می‌تواند به ‌تدریج پیشرفت کرده و زمینه‌ساز مشکلات شدیدتر بینایی شود. بنابراین این مرحله به‌ عنوان یک هشدار زودهنگام شناخته می‌شود.

رتینوپاتی پرولیفراتیو (تکثیری)

در مراحل پیشرفته‌تر، بدن به کمبود اکسیژن در شبکیه واکنش نشان داده و رگ‌های خونی جدید اما غیرطبیعی تولید می‌کند. این پدیده که نئوواسکولاریزاسیون نام دارد، باعث شکل‌گیری رگ‌هایی ناپایدار و شکننده می‌شود که استعداد بالایی برای خونریزی دارند. خونریزی ناشی از این رگ‌ها می‌تواند فضای زجاجیه را تیره کرده و مانع رسیدن نور کافی به شبکیه شود.

در نتیجه، دید فرد تار یا لکه‌دار می‌شود. از سوی دیگر، رشد این رگ‌های غیرطبیعی ممکن است سبب ایجاد بافت‌های کشنده شده و جداشدگی شبکیه را به دنبال داشته باشد. در صورت بی‌توجهی به درمان، خونریزی شبکیه چشم بر اثر دیابت می‌تواند به کاهش شدید بینایی یا حتی نابینایی ختم شود. همچنین گسترش این رگ‌ها در ناحیه عنبیه ممکن است فشار داخل چشم را افزایش داده و خطر ابتلا به آب‌سیاه را بالا ببرد.

چه افرادی بیشتر در معرض ابتلا به رتینوپاتی دیابتی هستند؟

هر فرد مبتلا به دیابت، چه نوع یک و چه نوع دو ممکن است دچار رتینوپاتی دیابتی شود. البته احتمال بروز این عارضه در افراد زیر بیشتر است:

• کسانی که بیش از ۱۰ سال با دیابت زندگی کرده‌اند.
• افرادی که قند خون آن‌ها به‌ طور مداوم بالا یا کنترل‌نشده است.
• بیماران مبتلا به فشار خون بالا
• افرادی با سطح بالای کلسترول و چربی خون
• زنان در دوران بارداری
• مصرف‌کنندگان سیگار و سایر دخانیات

تشخیص رتینوپاتی دیابتی (شبکیه رنجوری دیابتی)

تشخیص رتینوپاتی دیابتی بر پایه معاینه دقیق چشم انجام می‌شود. زیرا این بیماری حتی در مراحل پیشرفته هم ممکن است بدون علامت باشد. این عارضه که در موارد شدید می‌تواند به خونریزی شبکیه چشم بر اثر دیابت منجر شود، معمولا در معاینات دوره‌ای شناسایی می‌شود. چشم‌ پزشک با گشاد کردن مردمک، وضعیت شبکیه و عروق خونی آن را بررسی می‌کند. در صورت مشاهده تغییرات مشکوک ممکن است تصویربرداری‌های تکمیلی مانند عکس OCT چشم برای ارزیابی ضخامت شبکیه یا آنژیوگرافی با فلورسئین برای بررسی نشت و انسداد عروق انجام شود. این بررسی‌ها به تعیین شدت بیماری و تصمیم‌گیری درخصوص نیاز به درمان کمک می‌کنند.

خونریزی شبکیه چشم بر اثر دیابت

دیابت می‌تواند باعث آسیب شدید به رگ‌های ظریف شبکیه شود و در نتیجه خونریزی داخلی ایجاد کند. این وضعیت معمولا با تاری دید، لکه‌های شناور یا کاهش تدریجی بینایی همراه است و اگر درمان نشود، ممکن است به مشکلات جدی‌تر مانند جداشدگی شبکیه یا اختلال دائمی بینایی منجر شود. خونریزی شبکیه چشم بر اثر دیابت نشانه‌ای از مراحل پیشرفته‌تر آسیب به شبکیه است و نیاز به پیگیری فوری دارد. کنترل قند خون، فشار خون و چربی‌ها در کنار معاینات دوره‌ای چشم ‌پزشکی می‌تواند شدت این عارضه را کاهش دهد و از پیشرفت آسیب جلوگیری نماید.

زمان مراجعه به پزشک برای درمان رتینوپاتی دیابتی

در صورت مشاهده هر یک از نشانه‌های زیر، مراجعه سریع به فوق‌ تخصص شبکیه ضروری است:

• کاهش آرام و پیشرونده دید
• افت ناگهانی بینایی
• مشاهده نقاط یا اشکال متحرک در میدان دید
• محو یا تارشدن تصاویر
• احساس درد یا فشار در چشم
• ضعف دید در محیط‌های کم‌ نور
• دیده شدن لکه‌های تیره
• بی‌روح یا کم ‌رنگ دیده شدن رنگ‌ها

وجود این علائم همیشه به معنای ابتلا به رتینوپاتی دیابتی نیست؛ اما بررسی زودهنگام می‌تواند از پیشرفت آسیب‌های چشمی و کاهش دائمی بینایی و کوری چشم جلوگیری کند.

درمان رتینوپاتی دیابتی (درمان خونریزی شبکیه چشم دیابتی)

درمان خونریزی شبکیه چشم بر اثر دیابت بر اساس وضعیت هر فرد متفاوت است و چشم ‌پزشک با بررسی مجموعه‌ای از عوامل تصمیم‌گیری می‌کند. سن بیمار، سابقه پزشکی، شیوه زندگی و میزان درگیری شبکیه از مهم‌ترین مواردی هستند که در انتخاب روش درمان نقش دارند.‌در برخی افراد، به‌خصوص زمانی که آسیب هنوز به ناحیه مرکزی شبکیه یا ماکولا نرسیده باشد، ممکن است فعلا نیازی به اقدام درمانی وجود نداشته باشد. زیرا در این مرحله معمولا اختلالی در دید ایجاد نمی‌شود. البته معاینات منظم چشمی برای کنترل پیشرفت بیماری کاملا ضروری است. در صورتی که ساکن استان خوزستان هستید می‌توانید به کلینیک چشم پزشکی در اهواز و ماهشهر مراجعه نمایید.

در شرایط دیگر، با هدف جلوگیری از تشدید آسیب‌های ناشی از رتینوپاتی دیابتی و در صورت امکان بهبود بینایی، درمان‌های مختلفی انجام می‌شود:

لیزر درمانی شبکیه برای درمان رتینوپتی دیابتی

لیزر یکی از روش‌های موثر در کنترل رتینوپاتی دیابتی است. در این شیوه، پرتو لیزر به نواحی آسیب‌دیده شبکیه تابانده می‌شود تا رگ‌های نشت‌کننده بسته شده و تورم مرکز دید کاهش یابد. در صورت وجود رگ‌های خونی غیرطبیعی، لیزر به بخش‌های محیطی شبکیه اعمال می‌شود تا رشد این رگ‌ها مهار شده و خطر جداشدگی شبکیه کاهش پیدا کند. تشخیص زودهنگام بیماری باعث می‌شود لیزر روند کاهش بینایی را آهسته‌تر کند و در مراحل پیشرفته نیز احتمال افت شدید دید را کمتر نماید.

ویترکتومی (برداشتن زجاجیه)

در مراحل پیشرفته رتینوپاتی دیابتی پرولیفراتیو ممکن است جراحی ویترکتومی پیشنهاد شود. در این عمل که به‌ صورت میکروسکوپی انجام می‌شود، زجاجیه حاوی خون خارج شده و ماده‌ای شفاف جایگزین آن می‌گردد. حدود ۷۰ درصد بیماران پس از این جراحی بهبود بینایی را تجربه می‌کنند. البته اگر پزشک احتمال دهد که خونریزی به‌ طور طبیعی جذب می‌شود، ممکن است انجام ویترکتومی برای چند ماه یا حتی تا یک سال به تعویق بیفتد. درباره شرایط انجام جراحی ویترکتومی در اهواز و ماهشهر بیشتر بخوانید.

درمان دارویی رتینوپاتی دیابتی

در مراحل مختلف رتینوپاتی دیابتی، داروهای ضد VEGF و داروهای ضد التهاب می‌توانند تورم و نشت مایع از رگ‌های آسیب‌دیده شبکیه را کاهش دهند. این درمان‌ها به صورت تزریق داخل چشمی انجام می‌شوند و می‌توانند رشد رگ‌های غیرطبیعی را کنترل کنند. هدف از درمان دارویی، جلوگیری از کاهش بیشتر بینایی و حفظ سلامت ماکولا است. انتخاب دارو و زمان‌بندی تزریق بستگی به شدت بیماری و پاسخ فرد به درمان دارد. پیگیری منظم با چشم ‌پزشک و رعایت سبک زندگی سالم سبب افزایش اثرگذاری دارو و کاهش عوارض جانبی می‌‌گردد.

عوارض عدم درمان رتینوپاتی دیابتی

اگر خونریزی شبکیه چشم بر اثر دیابت به‌ موقع درمان نشود، پیامدهای جدی و دائمی برای بینایی ایجاد می‌کند که در ادامه به آن‌ها اشاره می‌کنیم:

پیشگیری از رتینوپاتی دیابتی

پیشگیری موثر از خونریزی شبکیه چشم بر اثر دیابت با رعایت چند نکته ساده اما حیاتی امکان‌پذیر است:

• کنترل قند، فشار خون و کلسترول: پایین نگه داشتن قند خون، مدیریت فشار خون و تنظیم کلسترول خون می‌تواند سرعت پیشرفت آسیب شبکیه را کاهش دهد و خطر بروز عوارض جدی را کمتر کند.
• انتخاب سبک زندگی سالم:

1. تغذیه مناسب: مصرف متعادل میوه و سبزیجات، کاهش نمک، قند و چربی در وعده‌های غذایی
2. کنترل وزن: کاهش وزن اضافی و حفظ شاخص توده بدنی بین ۱۸.۵ تا ۲۴.۹ می‌تواند خطر رتینوپاتی دیابتی را کاهش دهد.
3. فعالیت بدنی منظم: حداقل ۱۵۰ دقیقه ورزش با شدت متوسط مانند پیاده‌روی یا دوچرخه‌سواری در هفته توصیه می‌شود.
4. ترک سیگار و محدود کردن مصرف الکل: این کارها روند آسیب به شبکیه را کند کرده و سلامت چشم‌ها را حفظ می‌کند.

کلام آخر

در این محتوا به بررسی خونریزی شبکیه چشم بر اثر دیابت پرداختیم‌. دانستیم که این عارضه اگر به موقع شناسایی و مدیریت نشود، می‌تواند به کاهش شدید بینایی و حتی نابینایی کامل منجر شود. با توجه به روند تدریجی و خاموش این بیماری، معاینات منظم چشم ‌پزشکی و پایش مستمر قند خون، فشار و چربی‌های خون اهمیت بالایی دارد. سبک زندگی سالم، ترک دخانیات و رعایت رژیم غذایی مناسب می‌تواند نقش پیشگیرانه مهمی داشته باشد. درمان‌های مدرن دارویی، لیزر و جراحی در مراحل پیشرفته، امکان حفظ یا بهبود بینایی را فراهم می‌کنند و با اقدام به‌ موقع، بسیاری از عوارض جدی رتینوپاتی دیابتی قابل کنترل هستند.