علت زردی چشم در کودکان و بزرگسالان

زردی چشم چیست؟

چشم سالم در قسمت سفیدی خود، رنگی شفاف و روشن دارد. این بخش که صلبیه نامیده می‌شود، اگر به رنگ زرد درآید معمولا نشانه آن است که ماده‌ای به نام بیلی‌روبین در خون بیش از حد بالا رفته است. در نوزادان، چنین وضعیتی بیشتر به دلیل یرقان دیده می‌شود؛ اما در افراد بزرگ‌تر علت‌ها از مشکلات خونی گرفته تا اختلال در کارکرد کبد، پانکراس یا کیسه صفرا متنوع‌ترند. حتی بعضی داروها نیز می‌توانند چنین تغییری در رنگ چشم ایجاد کنند.

علائم زردی چشم در کودکان و بزرگسالان

وقتی میزان بیلی‌روبین در خون از حد طبیعی فراتر می‌رود، یکی از نخستین نشانه‌ها تغییر رنگ سفیدی چشم به زرد است. این تغییر رنگ می‌تواند در کنار علائم دیگری ظاهر شود که با توجه به سن فرد، شدت و نوع آن متفاوت خواهد بود. در کودکان، زردی چشم معمولا با رنگ‌ پریدگی یا زرد شدن پوست آغاز می‌شود و گاهی تا نواحی بالای سینه هم پیشروی می‌کند. تیرگی ادرار به دلیل دفع بیلی‌ روبین و روشن شدن رنگ مدفوع از جمله نشانه‌های رایج آن است. کودک ممکن است بی‌حال شود، تمایل کمتری به غذا نشان دهد و انرژی کلی بدنش کاهش پیدا کند.

در بزرگسالان، علاوه بر زرد شدن چشم و پوست ممکن است خارش آزاردهنده پوست نیز رخ بدهد. درد در قسمت بالایی و سمت راست شکم نشانه‌ای از درگیری کبد یا مسیر صفراوی است. تغییر رنگ مدفوع به سمت کم‌ رنگی، تیرگی ادرار، کم‌ شدن اشتها فرد، کاهش وزن و احساس ضعف عمومی هم می‌تواند همراه این وضعیت دیده شود.

🔔بیشتر بدانید: دلایل همانژیوم چشم کودکان چیست؟

علل شایع زردی چشم

زردی سفیدی چشم می‌تواند به دلایل مختلفی ایجاد شود که مهم‌ترین آن‌ها به چند گروه زیر تقسیم می‌شوند:

انسداد مسیر جریان صفرا

• سنگ‌های کیسه صفرا: رسوبات جامدی که در کیسه صفرا شکل می‌گیرند و با مسدود کردن مجاری صفراوی مانع دفع بیلی‌روبین می‌شوند.
• تومورهای کبد، پانکراس یا کیسه صفرا: این توده‌ها ممکن است با فشار آوردن یا بستن مجرای صفراوی سبب تجمع بیلی‌روبین در خون شوند.

آسیب ناشی از الکل یا دارو

• مصرف مداوم الکل: نوشیدن طولانی‌مدت و سنگین الکل (معمولا بیش از ۸ سال) می‌تواند باعث التهاب شدید، از دست رفتن سلول‌های سالم کبد و در نهایت سیروز شود.
• داروهای موثر بر کبد: برخی داروها از جمله مصرف بیش از حد استامینوفن، بعضی آنتی‌بیوتیک‌ها مثل آموکسی‌سیلین/کلاولانات، قرص‌های ضدبارداری، کلرپرومازین و استروئیدها ممکن است سبب زرد شدن سفیدی چشم شوند.

مشکلات مربوط به خون

• کم‌‌خونی داسی ‌شکل: تولید گلبول‌های قرمز غیرطبیعی که زودتر از موعد تخریب می‌شوند و بیلی‌روبین زیادی آزاد می‌کنند.
• کم‌خونی همولیتیک: تخریب سریع گلبول‌های قرمز به دلایل ارثی یا اکتسابی که فشار اضافی به کبد وارد می‌کند.
• ناسازگاری خونی در انتقال خون: تزریق خون با گروه خونی ناهماهنگ می‌تواند موجب واکنش ایمنی شدید و آزاد شدن ناگهانی بیل
• ی‌روبین شود.

🔔بیشتر بدانید: علت تغییر رنگ چشم نوزاد چیست؟

عفونت ‌ها و بیماری ‌های انگلی

• مالاریا: انتقال انگل از طریق نیش پشه یا تماس با خون آلوده که با تخریب گلبول‌های قرمز، کم‌خونی و زردی چشم همراه است.
• انگل‌‌های کبدی: موجوداتی مانند کرم کبد یا آسکاریس می‌توانند در مجاری صفراوی لانه کنند و مسیر صفرا را ببندند.

زردی چشم در نوزادان

یرقان که باعث زرد شدن چشم و پوست نوزادان می‌شود، در میان نوزادان تازه متولد شده بسیار شایع است و تقریبا بیش از نیمی از آن‌ها این وضعیت را تجربه می‌کنند. در نوزادان نارس، احتمال بروز زردی یشتر است. زیرا کبد آن‌ها هنوز به اندازه کافی بالغ نشده و توانایی پاکسازی بیلی‌روبین را به‌خوبی ندارد. در اغلب موارد، زردی چشم در نوزادان خفیف بوده و خودبه‌خود رفع می‌شود. تنها در درصد کمی از موارد، درمان‌های پزشکی مانند نوردرمانی لازم است تا سطح بیلی‌روبین کاهش یابد و وضعیت به‌سرعت بهبود پیدا کند. (بیشتر بدانید: انسداد مجرای اشکی نوزادان)

زردی خفیف چشم در بزرگسالان

گاهی اوقات بزرگسالان ممکن است شاهد تغییر رنگ جزئی در قسمت سفید چشم خود باشند که به آن زردی خفیف گفته می‌شود. این اتفاق معمولا به دلیل تجمع بیش از حد بیلی‌روبین در خون رخ می‌دهد. بیلی‌روبین ماده‌ای زرد رنگ است که از تجزیه طبیعی گلبول‌های قرمز آزاد می‌شود. عملکرد کبد در حذف این ماده کلیدی است و هر گونه اختلال در فرآیند دفع آن می‌تواند سبب زردی چشم و پوست شود.  

زردی چشم و کم خونی

کم‌خونی مخصوصا نوع همولیتیک که در آن سلول‌های قرمز خون زودتر از حد معمول تخریب می‌شوند، می‌تواند منجر به افزایش تولید بیلی‌ روبین گردد. این افزایش در نهایت موجب زرد شدن سفیدی چشم‌ ها خواهد شد. علاوه بر این، مشکلات مرتبط با کبد، کیسه صفرا یا لوزالمعده می‌توانند به ناتوانی در پردازش بیلی‌روبین منجر شده و شدت زردی چشم را افزایش دهند.

تشخیص زردی چشم

تشخیص زرد شدن چشم نیازمند بررسی دقیق علائم و انجام چندین آزمایش تخصصی است. بهترین متخصص چشم اهواز با معاینه فیزیکی و بررسی سوابق پزشکی، نشانه‌های بیماری را شناسایی کرده و سپس انجام آزمایش‌ها و تصویربرداری‌های لازم را درخواست می‌کند. در ادامه به راه‌های تشخیص این عارضه اشاره می‌کنیم:

راه های درمان زردی چشم

با توجه به منشأ زردی چشم، روش‌های درمانی متفاوتی به‌کار گرفته می‌شوند. اگر مشکل از بیماری‌های کبدی یا عفونت‌های ویروسی باشد، داروهای تخصصی ضد‌ ویروسی و آنتی‌ بیوتیک‌ها تجویز می‌شوند. در شرایطی که انسداد مجاری صفراوی علت اصلی باشد نیز جراحی برای باز کردن مسیر صفرا ضروری است. در ادامه با روش‌های درمان زرد شدن سفیدی چشم آشنا می‌شویم:

نوردرمانی و تعویض خون در درمان زردی نوزادان

در نوزادان، فوتوتراپی یا نور درمانی به عنوان روشی موثر شناخته می‌شود. این روش معمولا از نور آبی با طول موج حدود ۴۵۰ تا ۴۹۰ نانومتر استفاده می‌کند که باعث تغییر ساختار بیلی‌روبین به فرم محلول در آب می‌شود و به دفع آن کمک می‌کند. در موارد شدیدتر، تعویض خون برای کاهش سریع سطح بیلی‌روبین انجام می‌شود تا از بروز آسیب‌های مغزی جلوگیری شود.

نقش داروها و روش ‌های کمکی در کنترل زردی

علاوه بر داروهای اصلی، گاهی اوقات برای کنترل زردی ناشی از بیماری‌هایی مانند کم‌خونی داسی شکل از داروهای خاصی مانند هیدروکسی اوره استفاده می‌شود. همچنین انتقال خون و آبرسانی داخل وریدی نیز می‌تواند بخشی از برنامه درمان باشد.

اهمیت اصلاح سبک زندگی و تغذیه مناسب

رژیم غذایی سالم و غنی از ویتامین‌ها، آنتی‌اکسیدان‌ها و فیبر می‌تواند در بهبود عملکرد کبد موثر باشد و روند کاهش زرد شدن سفیدی چشم را تسریع کند. در کنار درمان‌های دارویی و جراحی، رعایت این موارد به بهبود کلی وضعیت بیمار کمک شایانی می‌کند.

درمان خانگی زردی چشم

اگر می‌خواهید زردی چشم را در خانه کاهش دهید، می‌توانید با چند اقدام ساده شروع کنید. اول اینکه حتما میزان آب بدن‌تان را با نوشیدن مایعات کافی افزایش دهید تا به دفع سموم کمک شود. دوم، افزودن میوه‌ها و سبزیجات تازه به رژیم غذایی باعث می‌شود که مواد مغذی و فیبر مورد نیاز بدن‌تان تامین گرد . در نهایت نیز بهتر است از مصرف خوراکی‌های چرب و آن‌هایی که حاوی چربی‌های ناسالم مثل ترانس هستند، خودداری کنید. زیرا ممکن است وضعیت زرد شدن چشم را بدتر کنند.

🔔بیشتر بدانید: انگل چشمی انسان

پیشگیری از زردی چشم

• برای پیشگیری از زردی چشم باید سلامت کبد را جدی بگیریم. یکی از مهم‌ترین نکات، کاهش مصرف الکل است. الکل زیاد می‌تواند به کبد آسیب برساند و روند طبیعی کار آن را مختل کند.
• وزن مناسب بدن هم اهمیت زیادی دارد. چاقی ریسک ابتلا به بیماری‌های کبدی را بالا می‌برد.
• رژیم غذایی سالم و متعادل، سرشار از ویتامین‌ها و مواد معدنی برای کبد مفید است. همچنین مصرف آب کافی و پرهیز از غذاهای فرآوری شده نیز به سلامت کبد کمک می‌کند.
• واکسیناسیون در برابر هپاتیت A و B یکی از روش‌های موثر پیشگیری است، مخصوصا برای کسانی که به مناطق پرخطر سفر می‌کنند.
• مصرف داروها باید بادقت انجام شود. برخی داروها ممکن است عوارض جانبی داشته باشند که موجب زرد شدن سفیدی چشم می‌شوند.
• در صورت مشاهده علائم زردی مانند رنگ زرد در چشم یا پوست باید فورا به پزشک مراجعه کرد.
• معاینات پزشکی منظم به تشخیص به‌موقع بیماری‌های زمینه‌ای کمک می‌کند. بیماری‌هایی مانند هپاتیت، سیروز کبدی، مشکلات کیسه صفرا و کم‌خونی‌ها می‌توانند باعث زردی شوند.
• ورزش و فعالیت بدنی منظم نیز نقش مهمی در حفظ سلامت کبد و کاهش خطر این عارضه دارد.

عوارض احتمالی زردی چشم

زردی چشم در صورت عدم مداخله پزشکی مناسب می‌تواند عوارض متعددی را به دنبال داشته باشد که سلامت کلی فرد را تهدید می‌کند. از جمله این پیامدها می‌توان به تجمع مایع در فضای شکمی، گسترش واریس‌های مری و بروز نارسایی‌های کلیوی اشاره کرد. همچنین افزایش فشار در ورید باب که وظیفه انتقال خون به کبد را برعهده دارد، از دیگر عوارض مهم این وضعیت به شمار می‌رود.

در موارد شدید نیز اختلالات عصبی مرتبط با نارسایی کبدی نظیر آنسفالوپاتی کبدی ممکن است ظاهر شوند. در نوزادان، زرد شدن سفیدی چشم می‌تواند موجب بروز بیماری نادری به نام کرنیکتروس شود که آسیب‌های مغزی جدی همچون فلج مغزی و اختلالات حسی و بینایی را در پی دارد.

سوالات متداول درباره زردی چشم

کلام آخر

در این محتوا به بررسی زردی چشم پرداختیم و دانستیم که این عارضه نشانه‌ای است که نباید آن را نادیده گرفت؛ زیرا می‌تواند بیانگر مشکلات عمیق‌تری در عملکرد بدن باشد. تشخیص دقیق و درمان به‌ موقع، کلید پیشگیری از پیشرفت بیماری‌ها و کاهش عوارض ناشی از این وضعیت است. رعایت سبک زندگی سالم و مراقبت از سلامت کبد، نقش موثری در کنترل زرد شدن سفیدی چشم دارد.